آموزش خودمراقبتی • راهنمای بیمار

ترک سیگار؛ قدمی مهم برای سلامت شما

ترک سیگار ممکن است دشوار باشد، اما وابستگی به نیکوتین قابل درمان است. با برنامه‌ریزی، حمایت رفتاری و در صورت نیاز دارو، احتمال موفقیت بیشتر می‌شود. هر بار تلاش، فرصتی برای یادگیری و نزدیک‌شدن به ترک پایدار است.

شروع برنامه ترک آشنایی با درمان‌ها
یادآوری مهم: این صفحه برای آموزش عمومی است و جایگزین ارزیابی پزشک نیست. انتخاب دارو و دوز آن باید با توجه به سابقه پزشکی، داروهای مصرفی، بارداری و شرایط فرد انجام شود.
۱

سیگار چه آسیب‌هایی به بدن وارد می‌کند؟

دود دخانیات ترکیبی از مواد سمی و سرطان‌زا دارد. نیکوتین وابستگی ایجاد می‌کند و مواد حاصل از سوختن تنباکو به عروق، ریه و اندام‌های مختلف آسیب می‌رسانند. خطر با مقدار و مدت مصرف افزایش می‌یابد؛ با این حال، ترک در هر سن و پس از هر مدت مصرف سودمند است.

قلب و عروق

سکته و بیماری عروق

سیگار خطر بیماری کرونر، سکته مغزی، بیماری شریان محیطی و تشکیل لخته را افزایش می‌دهد؛ ترک به کاهش خطر کمک می‌کند.

ریه و تنفس

بیماری مزمن ریوی

افزایش احتمال COPD، سرفه و خلط مزمن، تنگی نفس، عفونت‌های تنفسی و افت عملکرد ریه.

سرطان

سرطان‌های متعدد

از جمله سرطان ریه، دهان و حلق، حنجره، مری، مثانه، کلیه، کبد، پانکراس و روده بزرگ.

کلیه و متابولیسم

آسیب عروقی کلیه

سیگار با افزایش خطر بیماری مزمن کلیه و پیشرفت آسیب کلیوی، به‌ویژه در افراد مبتلا به دیابت یا فشارخون، ارتباط دارد.

سلامت عمومی

باروری و بارداری

کاهش باروری و افزایش خطر عوارض بارداری، زایمان زودرس و وزن کم نوزاد.

خانواده

دود دست‌دوم

قرارگرفتن اطرافیان در معرض دود، به‌ویژه کودکان، خطر بیماری‌های تنفسی و قلبی را افزایش می‌دهد. خانه و خودرو را بدون دود نگه دارید.

۲

بدن پس از ترک چه تغییراتی می‌کند؟

بهبودها از همان ساعات نخست شروع می‌شوند و در ماه‌ها و سال‌های بعد ادامه می‌یابند. زمان‌بندی دقیق در افراد متفاوت است.

زمان تقریبی پس از آخرین سیگارتغییرات مورد انتظار
چند دقیقهضربان قلب شروع به کاهش می‌کند.
حدود ۲۴ ساعتسطح نیکوتین خون به‌شدت کاهش می‌یابد؛ خطر قلبی در مسیر کاهش قرار می‌گیرد.
چند روزمونوکسیدکربن خون به سطح فرد غیرسیگاری نزدیک می‌شود.
۱ تا ۱۲ ماهسرفه و تنگی نفس معمولاً کمتر می‌شود.
۱ تا ۲ سالخطر حمله قلبی به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد.
سال‌های بعدخطر بیماری قلبی، سکته و برخی سرطان‌ها به‌تدریج کمتر می‌شود؛ هرگز به تعویق انداختن ترک، سود آن را از بین نمی‌برد.

این زمان‌ها برآوردهای جمعیتی هستند؛ برای همه افراد یکسان نیستند. منبع: CDC

۳

برنامه عملی ترک سیگار

۱. آماده‌سازیمصرف روزانه، زمان اولین سیگار پس از بیداری و موقعیت‌های محرک را ثبت کنید. انگیزه‌ها و دلیل‌های ترک را بنویسید.
۲. تعیین روز ترکیک تاریخ نزدیک و واقع‌بینانه انتخاب کنید. به خانواده یا دوست قابل اعتماد اطلاع دهید و سیگار، فندک و زیرسیگاری را دور کنید.
۳. روز ترکاز روز تعیین‌شده سیگار نکشید. محیط را بدون دود نگه دارید و برای هوس‌ها از راهکارهای جایگزین استفاده کنید.
۴. پیگیریدر روزها و هفته‌های اول پیگیری داشته باشید. لغزش را شکست کامل تلقی نکنید؛ محرک را بررسی و برنامه را اصلاح کنید.

هنگام هوس سیگار چه کنم؟

  • چند دقیقه صبر کنید؛ هوس معمولاً موجی و گذراست.
  • آب بنوشید، نفس آهسته بکشید یا پیاده‌روی کوتاه کنید.
  • آدامس بدون قند یا فعالیت دست‌جایگزین استفاده کنید.
  • از محل یا جمعی که محرک مصرف است فاصله بگیرید.
  • با فرد حمایتگر تماس بگیرید یا از مشاوره کمک بگیرید.

علائم ترک نیکوتین

تحریک‌پذیری، بی‌قراری، اضطراب، اختلال خواب، کاهش تمرکز، افزایش اشتها و میل شدید به سیگار ممکن است رخ دهد. این علائم اغلب در روزهای نخست شدیدترند و به‌تدریج کاهش می‌یابند.

اگر افسردگی شدید، افکار آسیب به خود یا علائم غیرمعمول دارید، فوراً کمک حرفه‌ای دریافت کنید.

۴

روش‌های مؤثر درمان وابستگی به دخانیات

راهنمای سازمان جهانی بهداشت، حمایت رفتاری و درمان دارویی را توصیه می‌کند. ترکیب مشاوره با دارو، در صورت مناسب‌بودن، شانس ترک پایدار را بیشتر می‌کند.

مشاوره رفتاری

مشاوره فردی، گروهی یا تلفنی برای برنامه‌ریزی، مدیریت هوس، مقابله با استرس و پیشگیری از عود مفید است. حتی توصیه کوتاه پزشک می‌تواند نقطه شروع باشد.

جایگزین نیکوتین (NRT)

چسب نیکوتین، آدامس یا قرص مکیدنی می‌توانند علائم ترک را کاهش دهند. در برخی افراد ترکیب چسب با فرم کوتاه‌اثر مؤثرتر است. انتخاب مقدار و روش مصرف را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.

داروهای نسخه‌ای

وارنیکلین یا بوپروپیون از گزینه‌های درمانی هستند. انتخاب دارو به سابقه پزشکی، منع مصرف، تداخل‌ها و دسترسی محلی بستگی دارد. دارو را خودسرانه شروع یا قطع نکنید.

نکته ایمنی: در بارداری یا شیردهی، بیماری کلیوی، سابقه تشنج، اختلالات خوردن، بیماری روان‌پزشکی یا مصرف داروهای متعدد، پیش از انتخاب درمان با پزشک مشورت کنید. داروها ممکن است عوارض یا منع مصرف داشته باشند. درمان مناسب برای هر فرد متفاوت است.
۵

چگونه از بازگشت به سیگار جلوگیری کنم؟

موقعیت‌های پرخطر را از قبل مدیریت کنید

  • برای قهوه، استرس، رانندگی یا دورهمی برنامه جایگزین داشته باشید.
  • در هفته‌های اول از محیط‌های دارای دود دوری کنید.
  • در صورت مصرف الکل، توجه کنید که ممکن است کنترل هوس دشوارتر شود.
  • پاداش‌های کوچک و سالم برای روزها و هفته‌های بدون سیگار تعیین کنید.

اگر یک نخ سیگار کشیدم…

  • آن را لغزش بدانید، نه پایان تلاش.
  • باقی سیگارها را کنار بگذارید و همان روز به برنامه برگردید.
  • محرک، احساس و شرایط آن لحظه را یادداشت کنید.
  • در صورت تکرار هوس، درمان یا حمایت خود را با پزشک بازبینی کنید.
۶

پرسش‌های رایج

آیا ترک سیگار در سن بالا هم فایده دارد؟

بله. ترک در هر سن و حتی پس از سال‌ها مصرف، خطر بیماری و مرگ زودرس را کاهش می‌دهد و می‌تواند کیفیت زندگی را بهتر کند.

آیا بهتر است ناگهانی ترک کنم یا تدریجی؟

برای بسیاری افراد تعیین روز ترک و قطع کامل در آن روز روش عملی است؛ کاهش تدریجی نیز می‌تواند بخشی از آمادگی باشد. مهم است برنامه مشخص، حمایت و در صورت نیاز درمان مؤثر داشته باشید.

آیا سیگار الکترونیکی روش قطعی ترک است؟

سیگار الکترونیکی بی‌خطر نیست و شواهد و مقررات آن در کشورها متفاوت است. این صفحه آن را به‌عنوان درمان قطعی توصیه نمی‌کند. درباره روش‌های دارای شواهد و تأییدشده در محل زندگی خود با پزشک مشورت کنید.

آیا افزایش وزن پس از ترک حتمی است؟

ممکن است اشتها افزایش یابد یا وزن کمی بالا برود، اما ترک همچنان سود بسیار مهمی برای سلامت دارد. وعده‌های منظم، آب، فعالیت بدنی و میان‌وعده‌های سالم کمک می‌کنند. نگرانی از وزن نباید مانع ترک شود.

از کجا کمک بگیرم؟

از پزشک یا مرکز ترک دخانیات محل زندگی خود درباره مشاوره، خطوط تلفنی ترک و داروهای در دسترس سؤال کنید. منابع آنلاین معتبر نیز می‌توانند پشتیبان برنامه شما باشند.

امروز یک قدم برای ترک بردارید

دلیل ترک خود را بنویسید، روز ترک را مشخص کنید و از یک فرد حمایتگر یا پزشک کمک بگیرید. اگر قبلاً تلاش کرده‌اید، تجربه قبلی می‌تواند به برنامه بهتر این بار کمک کند.

مطالعه راهنمای سازمان جهانی بهداشت درباره درمان ترک دخانیات

۷

منابع علمی

  1. World Health Organization. WHO clinical treatment guideline for tobacco cessation in adults. 2024. صفحه راهنما؛ خلاصه اجرایی در NCBI Bookshelf.
  2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Benefits of Quitting Smoking. Updated May 15, 2024. لینک منبع.
  3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). How to Quit Smoking. Updated May 15, 2024. لینک منبع.
  4. U.S. Department of Health and Human Services. Smoking Cessation: A Report of the Surgeon General. 2020.

این مطلب آموزشی است و برای تصمیم‌گیری فردی درباره دارو، دوز یا تشخیص بیماری باید ارزیابی بالینی انجام شود.